भगवान विष्णुका धेरै अवतार छन्, त्यसैगरी भगवान शिवका पनि धेरै अवतार छन्। भगवान शिवका धेरै अवतारहरूमध्ये
गृहपति सातौं अवतार हो। आज हामी उहाँको यो अवतारको कथा सुन्नेछौं।
नर्मदा नदीको किनारमा धरमपुर नामक सहर थियो। त्यहाँ विश्वनर नामक ऋषि र उनकी
पत्नी शुचिष्मती बस्थे।
उनको लामो समयसम्म सन्तान भएन । एक दिन शुचिष्मतीले आफ्नो पतिलाई भनिन्,
"स्वामी, मेरो इच्छा छ कि हामीसँग भगवान शिवजस्तै पुत्र
होस्।" पत्नीको इच्छा पुरा गर्न ऋषि विश्वनार काशी गए । त्यहाँ उनले कठोर तपस्याद्वारा भगवान शिवको वीरेश लिङ्गको पूजा गरे।
एक दिन ऋषिले वीरेश लिङ्गको बिचमा एउटा बालक देखे । उनले बालकको रुपमा भगवान
शिवको पूजा गरे । ऋषि विश्वनरले गरेको भावपूर्ण पूजाबाट भगवान शिव प्रसन्न भए । भगवान शिवले उनलाई शुचिष्मतीको गर्भबाट अवतार लिने वरदान दिए । केही समयपछि शुचिष्मतीको गर्भबाट भगवान शिव पुत्रको रुपमा प्रकट भए । पितामह ब्रह्माजीले त्यो बच्चाको नाम गृहपति राखे ।
गृहपतिको उमेर बढ्न थाल्यो । एकपटक देवर्षि नारद गृहपतिलाई भेट्न आए । उनले गृहपतिलाई हेरेर विश्वनर ऋषिलाई भने, “मुनिवर, यो बालकले सबै गुणहरू पाएको छ; तर बाह्र वर्षको उमेरमा चट्याङ वा आगोको डर लाग्छ,
यो सुनेर ऋषि विश्वनर दुःखी भए । ऋषि विश्वनर र
शुचिष्मती गृहपतिको चिन्ता गर्न थाले। बाबुआमालाई चिन्तित देखेर बालक गृहपतिले उनीहरूलाई सम्झाए, “आमा-बुवा,
दुखी नहुनुहोस्। मृत्युञ्जय भगवानको आराधना
गरेर महाकाललाई प्रसन्न गर्नेछु। त्यसैले तपाईहरु सबै ढुक्क हुनुहोस्।"
त्यसपछि गृहपति काशी गए र भगवान विश्वनाथको दर्शन गरे। उनले शुभ
मुहूर्तमा शिवलिंगको स्थापना गरी भगवान शिवको पूजा गर्न थाले। बाह्रौं वर्षमा
इन्द्र गृहपतिलाई वरदान दिन त्यहाँ पुगे। तर गृहपतिले भगवान शिव
बाहेक अरु कसैको वरदान ग्रहण नगर्ने भन्दै वरदान अस्वीकार गरे ।
उनले भने, “गृहपति, म तपाईंको पूजाबाट प्रसन्न छु। वरदान माग्नुहोस्।'' तर गृहपतिले उनलाई भने, ''म तपाइसँग वरदान माग्दिन,
किनकि मलाई वरदान दिने भगवान शिव मात्र
हुनुहुन्छ। यो सुनेर इन्द्र निकै क्रोधित भए र आफ्नो वज्रले गृहपतिलाई डराए । गृहपति बेहोस भए । त्यही समयमा भगवान शिव प्रकट हुनुभयो र भन्नुभयो, “गृहपति, मैले भगवान
इन्द्रदेवद्वारा तिम्रो परीक्षा गरिरहेको थिएँ। तिमिले त्यो परीक्षा
पास गर्यौ। भगवान शिवले वरदान दिनुभयो कि गृहपति सबै
शरीरमा वास गर्ने अग्निको रूपमा परिणत हुनेछन्। अब तिमीमा यमराजको पनि प्रभाव रहने
छैन। यस शिवलिंगको दर्शन गर्नाले मानिसलाई चट्याङ र आगोबाट डर लाग्दैन। लिङ्गको
पूजा गर्नाले अकाल मृत्युको भयबाट जोगिन्छ र मृत्युपछि अग्निलोक प्राप्त हुन्छ ।
हाम्रो शरीरमा रहेको जठराग्नि भगवान शंकरको गृहपति अवतार हो। भोक लाग्दा
हामीले खाने खानाले हाम्रो शरीरलाई पोषण दिन्छ र हाम्रो आत्मालाई सन्तुष्टि दिन्छ।
जठराग्निलाई शान्त पार्नको लागि
जुनसुकै काम धर्मअनुसार गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश गृहपतिको यो कथाबाट पाउँछौं।
अर्थात्, हामीले खाना पाउनको लागि कमाएको पैसा प्रामाणिक रूपमा
कमाउनुपर्छ। हामीले जुनसुकै काम गर्छौं, त्यो भगवानलाई प्रसन्न
पार्नको लागि गर्नुपर्छ। अर्थात् हामीले कुनै काम भोजन प्राप्त गर्नका लागि
गरिरहेका छौँ भने त्यसको माध्यम पवित्र र धर्मअनुसार हुनुपर्छ र यस कार्यमा कसैलाई
हानी नहोस् । तब मात्र हाम्रो काम सफल हुन्छ।
