भैरहवा । मुस्लिम समुदायको दोश्रो ठूलो चाड बकरिद हो जसलाई इद-उल-अजहा पनि भनिन्छ। ईद-उल-अजहा (अन्य नामहरू: बक्रिद, बकरीद, बलिदानको ईद, इदे कुर्बान) अरबीमा ईद-उल-अजहा वा ईद-उल-अधा -जसको अर्थ बलिदानको ईद हो) इस्लाममा विश्वास गर्ने मानिसहरूको यो एक प्रमुख चाड हो। यो रमजानको पवित्र महिनाको अन्त्य भएको लगभग ७० दिन पछि मनाइन्छ। यस वर्ष यो उत्सव असार ३ गते मनाइनेछ। नेपाल, भारत र पाकिस्तानलगायत एशियाभरका धेरै मुस्लिम धर्मगुरु, इस्लाम धर्मका अनुयायीहरूले जिल-हिज्जाको नयाँ चन्द्रमा देखिएपछि आसार ३ गते बकरिद मनाउने घोषणा गरेका छन् । यस पर्वमा बोकाको बलि दिइन्छ, त्यसैले यसलाई ‘बकर इद’ पनि भनिन्छ । यस्तो अवस्थामा हामी यस लेखमा विस्तृतमा जानौं किन बोकाको बलि दिइन्छ, यसको पछाडिको कथा के छ ?
बलिदान ("कुर्बानी") किन दिइन्छ?
ईद उल अजहा को शाब्दिक अर्थ बलिदान को ईद हो । यो दिन जनावरको बलिदानी दिनु एक प्रकार को प्रतीकात्मक
बलिदान हो। कुर्बानीको पर्व अर्थात् इद उल अजहा हिजरीको अन्तिम महिना धुल हिज्जाको
१० औं दिन मनाइन्छ। साउदी अरेबियाको मक्कामा यस महिनामा संसारभरका मुस्लिमहरू हज मनाउन
भेला हुन्छन्। इस्लामिक मान्यता अनुसार हजरत इब्राहिमले यस दिन अल्लाहको आदेशमा आफ्ना छोरा हजरत इस्माइललाई बलिदान गर्न गइरहेका थिए, त्यसैले अल्लाहले
उनको छोरालाई जीवन दिनुभयो जसको सम्झनामा यो पर्व
मनाइन्छ। अरबी भाषामा 'बकर' को अर्थ गाई हो तर यहाँ
यसको नाम हिन्दी-उर्दू भाषाको बकरी-बकरासँग सम्बन्धित छ, अर्थात् यी
देशहरूमा बाख्राको बलिदानका कारण यसको वास्तविक नाम विकृत भएको छ र आज भारत, पाकिस्तान र बंगलादेशमा यो ‘इद’ नामले बढी प्रख्यात छ ।
ईद-ए-कुर्बान भनेको बलिदानको भावना हो। अरबीमा 'कर्ब' को अर्थ नजिक हुनु
वा धेरै नजिक हुनु हो, जसको अर्थ यस अवसरमा अल्लाह मानिसको धेरै नजिक
हुन्छन। बलिदान भन्नाले जिल्हिज (हजको महिना) को १०, ११, १२ वा १३ तारिखमा
भगवानलाई खुसी पार्नको लागि बलि दिइने जनावरको बलिलाई बुझाउँछ। कुरानमा लेखिएको छ:
हामीले तिमीलाई हौज़-ए-क़ौसा दिएका छौं, त्यसैले आफ्नो अल्लाहको लागि प्रार्थना गर र बलिदान गर। बकर इदको समयमा मानिसहरूले एउटा बोकाको
कुर्बानी गर्नुपर्छ र एउटा बोका पनि पाल्नु पर्छ।
इस्लामको पवित्र धार्मिक ग्रन्थ कुरानका अनुसार यो पर्व पैगम्बर इब्राहिम
(अब्राहम) को बलिदानको सम्झनामा मनाइन्छ। इस्लामिक विश्वासका अनुसार, पैगम्बर
इब्राहिमलाई अल्लाहले सपनामा आफूलाई प्रिय चीज बलिदान गर्न आग्रह गरेका थिए। यसपछि
पैगम्बर इब्राहिम निकै सोचमा परे कि के बलिदान दिन सकिन्छ ? धेरै सोचविचार
गरेपछि उनी यो निष्कर्षमा पुगे कि उनको सबैभन्दा प्यारो छोरो हो । यस्तो अवस्थामा
उनले अब छोराको बलिदान दिने निर्णय गरेका छन् । जब उनी आफ्नो छोरालाई बलिदानको
लागि लैजाँदै थिए, बाटोमा एक शैतानसँग भेट भयो जसले सोध्यो कि
तिमी किन आफ्नो छोरालाई बलि दिन्छौ। यदि दिनै परे पशु बलि देउ । पैगम्बर इब्राहिमले लामो समयसम्म यसबारे सोचेका थिए र त्यसपछि यो निष्कर्षमा
पुगे कि यदि मैले मेरो छोराको सट्टा अरू कसैलाई बलिदान दिएँ भने त्यो अल्लाहलाई
धोका दिनु हो। त्यसैले उनले आफ्नो छोरा बलि दिने अन्तिम निर्णय गरे। जब छोराको बलिदान दिने पालो आयो, बाबुको मायाले उनलाई सताउन थाल्यो । त्यसैले अगमवक्ता इब्राहिमले आफ्नो
छोरालाई आँखामा पट्टी बाँधेर बलिदान दिए। तर अचम्मको कुरा यो थियो कि जब उनले
आँखाबाट कपडाको पट्टी हटाए, उनले देखे कि उनको छोरा सुरक्षित उभिएको छ र
उनको छोराको सट्टामा बोकाको बलि दिइएको छ। वास्तवमा, अब्राहामबाट मागिएको वास्तविक त्याग उसको आफ्नै
थियो, त्यो हो, आफूलाई बिर्सनु, अर्थात् आफ्नो सुख-सुविधालाई बिर्सनु र
मानवताको सेवामा पूर्ण रूपमा समर्पित हुनु। त्यसपछि उनले आफ्नो छोरा इस्माइल र
उनकी आमा हाजरालाई मक्कामा बसाउने निर्णय गरे। तर मक्का त्यतिबेला मरुभूमिबाहेक
केही थिएन। उनीहरुलाई मक्कामा बसाइसकेपछि उनी स्वयं मानवताको सेवामा लागे ।
यसरी, मरुभूमिमा बसोबास गर्नु पनि उनको र उनको सम्पूर्ण परिवारको
लागि बलिदान थियो। जब इस्माइल हुर्किए, एक कारवाँ त्यहाँबाट गयो
र इस्माइलले त्यो कारवाँकी केटीसँग विवाह गरे, त्यसपछि एक राजवंश सुरु
भयो जुन इतिहासमा इश्मेलाइट्स वा भनु इस्माइलको रूपमा चिनिन्थ्यो। यस वंशमा हजरत
मुहम्मद साहिबको जन्म भएको थियो। यो घटनापछि मुस्लिम समुदायमा बोकाको बलि दिने चलन
सुरु भएको थियो ।
ईद उल अजहाका सन्देशहरू
ईद उल अजहाको दुई सन्देशहरू छन्, पहिलो, परिवारको ठूला सदस्यले
स्वार्थभन्दा माथि उठेर आफूलाई मानव उत्थानमा समर्पण गर्नुपर्छ। ईद उल अजहा एउटा सानो परिवारमा कसरी नयाँ
अध्याय लेखिएको थियो भन्ने सम्झना हो।
यस इदलाई विभिन्न नामले चिनिन्छ
ईदुल अजहा
ईद अल-अधा
ईद उल अजहा
ईद अल-अधा
ईद उल जुहा
तीन भागमा विभाजन गरिन्छ मासु
ध्यान दिएर हेर्ने हो भने यो पर्व बलिदान, समर्पण र आस्थाको प्रतीक
हो । यस दिन मुस्लिम समुदायले आफ्नो हैसियत अनुसार कुर्बानी दिने र गरिब तथा
विपन्नलाई मासु वितरण गर्ने गर्दछन् । बलिको मासुलाई
तीन भागमा विभाजन गरिन्छ। एक भाग गरिब र खाँचोमा परेकाहरूलाई दिइन्छ, अर्को भाग आफन्त र साथीहरूलाई दिइन्छ, र तेस्रो भाग आफ्नै लागि राखिन्छ। यस पर्वले
गरिब र खाँचोमा परेकाहरूलाई सहयोग गर्न र समाजमा भाइचारा र सद्भाव बढाउन प्रेरणा
दिन्छ।
ईद उल अजहा को तयारी
इद उल अजहाको तयारी केही दिन अगावै सुरु हुन्छ । मानिसहरूले आफ्नो घर सफा
गर्छन्, नयाँ लुगा किन्छन् र स्वादिष्ट परिकार पकाउँछन्। ईदको दिन
मानिसहरूले नमाज पढ्छन्, एकअर्कालाई बधाई दिन्छन् र मिठाई बाँड्छन्।
