हनुमान जीको नाम सधैं भगवान श्रीरामको साथ लिइन्छ, किनभने उनि रामका परम भक्त थिए । तर, हनुमान जी भगवान शिवको
अवतार हुन् भन्ने तथ्य सायद कमैलाई थाहा होला । भगवान शिवको
हनुमान अवतारलाई उनको एघारौं अवतार मानिन्छ, जुन उनको सबैभन्दा उग्र रूप मध्ये एक हो। श्री रामभक्त
हनुमानको नाम हाम्रो मनमा आउनासाथ हाम्रो मन भक्ति र श्रद्धाले भरिन्छ। बजरंगबली
भनिने हनुमान जी धेरै शक्तिशाली र चमत्कारी देवता हुन् र भक्तहरूको इच्छा सुनेपछि
उनि तुरुन्तै भक्तहरूलाई मद्दत गर्न पुग्छन । समस्या हटाउने
क्षमताका कारण उनलाई संकटमोचन पनि भनिन्छ। बजरंगबलीसँग सम्बन्धित १० चमत्कारी
कुराहरू जानौं।
एघारौं रुद्र अवतार बजरंगबली
बजरंगबलीलाई भगवान शिवको एघारौं रुद्र अवतार मानिन्छ। यही कारणले उनिसँग असीमित शक्ति छ। भगवान शिवले आफ्नो एघारौं रुद्र अवतारमा भगवान विष्णुको
मानव अवतार श्री रामसँग समय बिताउन र उनलाई सहयोग गर्न हनुमान
जीको रूपमा अवतार लिए । हनुमान जी असीम शक्तिशाली छन् र आफ्ना भक्तहरूसँग सजिलै प्रसन्न हुन्छन । जसले भगवान श्रीरामको
नाम लिन्छ, उसलाई हनुमानको आशीर्वाद
मिल्छ।
मनोजवं मारुततुल्यवेगं जितेन्द्रियं बुद्धिमतां वरिष्ठ ।
वातात्मजं वानरयूथमुख्यं श्रीरामदूतं शरणं प्रपद्ये ।
जो मन जस्तै तेज र हावा जस्तै वेगवान छ, जो इन्द्रियहरुमा सक्षम छ र जसले आफ्नो इन्द्रियहरुलाई नियन्त्रणमा राखेको छ,
जो बुद्धिमान्, ज्ञान र बुद्धिमा श्रेष्ठ छ, जो वायुदेवताका पुत्र हुनु र बाँदरहरु मध्ये श्रेष्ठ हुन ।
। म श्री राम जी (श्री बजरंगबली हनुमान जी) को दूतको शरण लिन्छु।
हेर्नुहोस् हनुमान चालिसाको चौपई -
शंकर सुवन केसरी नंदन तेज प्रताप महा जग वंदन।
अर्थात् भगवान शंकरका पुत्र केशरी नन्दन अति तेजस्वी र प्रतापी छन्, जसको सारा संसारले पूजा गर्छ। भगवान शिव को अवतारसंगै-
यसका साथसाथै हनुमान जीलाई पवन देवका पुत्र र बाँदरका राजा केसरीका पुत्र
भएकाले केसरीलाई नन्दन र अञ्जनी पुत्र अर्थात् अञ्जना माताको पुत्र पनि मानिन्छ।
बजरंगबली सूर्य देवताका परम शिष्य र शनिदेवका मित्र पनि
जब हनुमान जीले भगवान सूर्यलाई ज्ञानको अध्ययनको लागि प्रार्थना गरे, तब भगवान सूर्यले उनलाई भने कि म
सदैव गतिमा छु, त्यसैले तिमीले
मबाट ज्ञान कसरी प्राप्त गर्न सक्छौ, तब हनुमान जीले भने कि म पनि सधैं तपाइसंगै सधै गतिमाना भइ अध्ययन गर्नेछु।
त्यसमा सूर्यदेवले उनको अनुरोध स्वीकार गरे र उनलाई शिष्यको
रूपमा ज्ञान दिन थाले। यसरी सूर्य भगवान बजरंगबलीको गुरु बने र धेरै प्रकारको
शिक्षा दिए ।
अतुलितबलधामं हेमशैलाभदेहम् दनुजवनकृशानुं ज्ञानिनामग्रगण्यम् |
सकलगुणनिधानं वानराणामधीशम् रघुपतिप्रियभक्तं वातजातं नमामि ||
जसको अतुलनीय शक्ति छ, जसको सुनको पहाड
जस्तै परम तेज शरीर छ, जसले दानवहरूको
वन नाश गर्न सक्छ र ज्ञानी मानिसहरूमा अग्रस्थानमा छ। म भगवान श्री रघुनाथ जीका
प्रिय भक्त र पवन देवताका पुत्र श्री हनुमान जीलाई प्रणाम गर्दछु, जो सबै गुणहरूको अवतार र बाँदरहरूका मालिक हुन ।
शनिदेव भगवान सूर्यदेवका पुत्र हुन् र त्यसैले हनुमान जी आफ्ना गुरुका पुत्र
शनिदेवसँग पनि मित्र छन् । यही कारणले गर्दा शनिदेवले हनुमान जीका भक्तहरूलाई
कहिल्यै कुनै हानि गर्दैनन र हनुमान जीले पनि आफ्ना प्रिय मित्रका भक्तहरूको सधैं
रक्षा गर्छन। जहाँ शनिदेवले कर्मको पाठ सिकाउछन्, हनुमान जीले भक्तिको
मार्ग देखाउछन् । भनिन्छ कि एक पटक युद्धमा शनिदेव घाइते भए जसका कारण उनलाई धेरै
पीडा भयो । त्यस पीडाबाट बचाउनको लागि हनुमानजीले उनलाई तोरीको तेल लगाएका थिए ।
त्यसबेलादेखि शनिदेवले हनुमान जीलाई आफ्नो विशेष मित्र माने र उनका भक्तहरूलाई
कहिल्यै हानि नगर्ने प्रतिज्ञा गरे र भने शनिदेवलाई
जसले तोरीको तेल चढाउछ उनीमाथि शनिदेवको कृपा सधै रही रहन्छ ।
चारों जुग परताप तुम्हारा है प्रसिद्ध जगत उजियारा।
बजरंगबलीलाई ब्रह्मचारी पनि भनिन्छ किनभने उनले आफ्नो जीवनभर ब्रह्मचर्य पालन
गरे। तर के तपाईलाई थाहा छ हनुमानजी विवाहित र उनको श्रीमती पनि छिन् । यस
सन्दर्भमा एउटा विशेष कथा छ जस अनुसार बजरंगबलीले सूर्यदेवबाट शिक्षा लिएका थिए, उनले एकपछि अर्को
धेरै ज्ञान धेरै चाँडै प्राप्त गरे तर केही ज्ञान यस्तो थियो कि त्यो विवाह गरेपछि
मात्रै सिकिने थियो । यसका कारण हनुमान जीले ब्रह्मचारी भएकाले असुविधा महसुस गरे, त्यसैले उनका
गुरु सूर्यदेवले समाधान खोजे। सुवर्चला सूर्यदेवकी परम तेजस्वी छोरी थिइन् ।
सूर्यदेवको भनाइको कारण हनुमान जीले शिक्षा प्राप्त गर्ने उद्देश्यले आफ्ना
गुरु सूर्यदेवकी छोरी सुवर्चलासँग विवाह गरे । पराशर संहितामा पनि यो विवाहको
उल्लेख छ जस अनुसार सूर्य भगवानले हनुमानजीलाई ९ दैवी ज्ञान मध्ये ५ ज्ञान दिएका
थिए तर ४ ज्ञानका लागि हनुमान जीको विवाह आवश्यक थियो । सुवर्चला अत्यन्त तपस्वी र
तेजस्वी थिइन्। सूर्य भगवानले हनुमान जीलाई भनेका थिए कि विवाह पछि पनि तिमी सधैं
बाल ब्रह्मचारी नै रहनेछौ किनभने सुवर्चला तपस्यामा लीन हुनेछिन् र त्यस्तै भयो।
यसरी हनुमान जीले शेष ज्ञान प्राप्त गरे र त्यसपछि बाल ब्रह्मचारी बने। आज पनि
भारतको तेलंगाना राज्यको खम्मम जिल्लामा हनुमान जीको मूर्ति छ जसमा उनि आफ्नी
पत्नी सुवर्चलासँग विराजमान छन् र यहाँको दर्शन गर्नाले दाम्पत्य जीवनमा सुख मिल्छ
र सबै प्रकारका दुःखको अन्त्य हुन्छ भन्ने मान्यता छ ।
आठ सिद्धि र नव निधिका दाता हुन् बजरंगबली
सूर्य भगवानबाट शिक्षा प्राप्त गरेपछि हनुमान जी अष्ट सिद्धि र नवनिधिका गुरु
बनेका थिए । अणिमा, लघिमा, गरिमा, प्राप्ति, प्राकाम्या, महिमा, इशित्व र वशित्व
कुल आठ सिद्धि हुन्। अनिमा सिद्धिले कसैको शरीरलाई अणुको आकारमा घटाउने क्षमता
दिन्छ, जबकि लघिमाले शरीरलाई यति हल्का बनाउन सक्छ कि तपाईं हावा
भन्दा छिटो उड्न सक्नुहुन्छ। गरिमासिद्धि प्राप्त गरेपछि शरीरको तौल असीमित रूपमा
बढाउन सकिन्छ र कसैले पनि चलाउन सक्दैन र गरिमासिद्धि प्राप्त गरेपछि तपाई आफ्नो
इच्छा अनुसार जुनसुकै ठाउँमा जान सक्नुहुन्छ, जहाँ तपाई अदृश्य रूपमा
जान चाहनुहुन्छ। प्राकाम्य सिद्धिले तपाईलाई
जो कोहीको विचार धेरै सजिलै बुझ्न सक्ने र महिमा सिद्धिको मद्दतले तपाईले आफ्नो
शरीरलाई जब चाहानुहुन्छ असीम रूपमा विशाल बनाउन सक्नुहुन्छ र यसलाई कुनै पनि
सीमामा विस्तार गर्न सक्नुहुन्छ। ईशत्व सिद्धिले ईश्वरको रूप दिन्छ, अर्थात् यो
भगवानको उपाधी हो, जसको कारणले व्यक्ति भगवान जस्तै बन्न सक्छ र
संसारमा प्रभुत्व स्थापित गर्न सक्छ, जहाँ वशित्व सिद्धि प्राप्त गरेपछि, तपाइँ कसैलाई पनि
नियन्त्रण गर्न सक्नुहुन्छ आफ्नो दास बनाउन सक्नुहुन्छ वा तिनीहरूलाई पराजित गर्न सक्नुहुन्छ
।
किरीट, केयुर, नूपुर, चक्र, रथ, मणि, भर्य, गज र पद्म आदि नौ
खजाना हुन्। कुबेरसँग पनि नव निधि थियो, तर उनले ती निधि कसैलाई
दिन सक्दैनथे, तर माता सीताको आशीर्वादले हनुमान जीले यी सबै कसैलाई
उपलब्ध गराउन सक्छन्। माता सीताले पनि उनलाई मानव कल्याणका लागि आठ सिद्धि र नव
निधि प्रदान गर्न आशीर्वाद दिएकी थिइन् । यस सन्दर्भमा लेखिएको यो चौपाई हेर्नुहोस्:
अष्ट सिद्धि नव निधि के दाता अस बर दीन जानकी माता।
दिव्यास्त्र र ब्रह्मास्त्रबाट अजेय छन् बजरंगबली
हनुमान जी यति शक्तिशाली छन् कि कुनै पनि प्रकारको हतियारले उनलाई कुनै हानि
गर्न सक्दैन। एकपटक हनुमान जी आफ्नो बाल्यकालमा खेल्दै गर्दा उदाउने सूर्यलाई फल
मानेर हावाको गतिमा सूर्यको नजिक उडेर गए । जब तिनी त्यहाँ पुगे, त्यही क्षणमा
राहु सूर्य देवतालाई ग्रसित गर्न आउँदै थिए, तर हनुमान जीको डरले भागे
र इन्द्रदेवलाई बजरंगबली जीको गुनासो गरे। त्यसपछि इन्द्रदेवले हनुमानजीलाई रोके
तर उनी मानेनन् किनभने उनी बालक थिए र शरारती पनि थिए, त्यसैले देवराज
इन्द्रले उनको चिउँडोमा वज्र प्रहार गरे जसको कारण उनी बेहोस भए र भुइँमा लडे ।
वायुदेवका पुत्र भएका कारण पवनदेवले सारा संसारको महत्वपूर्ण वायुलाई रोकिदिए पछी
सबै त्राहीमाम गर्दै ब्रह्मादेवसम्म पुगे । उनको कुरा सुनेर ब्रह्मादेवले हनुमान
जीलाई पूर्णतया निको पारे र सबै देवी-देवताहरूले उनलाई आ-आफ्ना दिव्य हतियार र कवच
उपहार दिए र आ-आफ्ना दिव्य शक्तिहरू पनि दिए। यसपछि ब्रह्मादेवले उनलाई वरदान दिए
कि ब्रह्मास्त्रले पनि उनको कुनै हानि गर्न सक्दैन। हनुको अर्थ चिउड़ो हो, त्यसैले त्यसै देखि
उनलाई हनुमान भनिन थाल्यो।
जब हनुमान जी लंका पुगे मेघनादले उनिमाथि
सर्वोच्च शक्ति अर्थात् ब्रह्मास्त्र प्रयोग गरे। त्यसबेला हनुमान जीले चाहेको भए
त्यो हतियारको प्रभावबाट बच्न सक्थे तर उनले त्यसो गरेनन् । सुन्दरकाण्डको यो
दोहोरी पढ्नुहोस्:
ब्रह्म अस्त्र तेहि साँधा कपि मन कीन्ह बिचार।
जौं न ब्रह्मसर मानउँ महिमा मिटइ अपार।।
जब मेघनादले हनुमानजीलाई सबैभन्दा शक्तिशाली ब्रह्मास्त्र प्रहार गरे, तब हनुमानजीले
मनमा सोचे कि यदि मैले यो ब्रह्मास्त्रलाई स्वीकार गरेन भने यसको महिमा समाप्त
हुनेछ। त्यही भएर र रावणको सभामा पनि जानु परेको थियो, त्यसैले उनले
त्यो ब्रह्मास्त्रको प्रहार आफैंमाथि लिए । यस प्रकार मेघनादको ब्रह्मास्त्र, जुन उनले युद्धमा
प्रयोग गर्न सक्थे अप्रभावी गरिदिए ।
श्रीरामसँग युद्ध पनि गरेका थिए बजरंगबलीले
भगवान श्रीरामको सबैभन्दा प्रिय भक्त भनिने बजरंगबलीको आफ्नै भगवान श्रीरामसँग
युद्ध भएको थियो । यसको पछाडि एउटा कथा छ जस अनुसार राजा ययातिले भगवान श्री
रामचन्द्र जीका गुरु महर्षि विश्वामित्रको अपमान गरेका थिए । जसका कारण गुरु
विश्वामित्रले भगवान श्रीरामलाई राजा ययातिलाई मृत्युदण्ड दिने आदेश दिए । भगवान
श्री रामको डरले, राजा ययातिले हनुमान जीकी आमा अञ्जनी जीसँग
आफ्नो जीवनको लागि बिन्ती गरे किनभने उनलाई थाहा थियो कि केवल हनुमान जीले उनको
रक्षा गर्न सक्छन । यस्तो अवस्थामा माता अञ्जनाले राजा ययातिलाई वचन दिईन र
हनुमानजीलाई उनको रक्षा गर्न तयार बनाइन । जब हनुमान जीलाई थाहा भयो कि उनले
श्रीरामसँग लड्नु पर्छ, तब उनि केहि अलमलमा परे किनकी उनि आफ्नो आराध्य
विरुद्ध लड्न सक्थेनन । त्यसैले हनुमान जीले आफ्नो शक्ति र बुद्धिको प्रयोग गरेर
छिट्टै समाधान निकाले। यस्तो अवस्थामा भगवान श्रीरामको हतियारको जवाफ दिनुको सट्टा
हनुमान जीले श्रीरामको नाम मात्र जपिरहे । भगवान श्रीरामले पनि बाध्यतामा धेरै अस्त्र-शस्त्र
प्रयोग गरे तर सबै असफल भए, तब महर्षि
विश्वामित्रले यो अवस्था देखेर श्रीरामलाई आफ्नो धार्मिक संकटबाट मुक्त गराए र
युद्ध रोक्न आदेश दिए। यसरी राजा ययातिको प्राण पनि बच्यो र हनुमान जीले पनि आफ्नो
वचन पूरा गरे। यहाँबाट हनुमान जीको यो लडाइले हामीलाई भगवान श्रीरामभन्दा रामको
नाम ठूलो छ भन्ने सिकाएको विश्वास गरिन्छ। त्यसैले भगवान रामलाई याद गर्ने
व्यक्तिलाई कुनै हतियारले मार्न सक्दैन।
चिरञ्जीवीहरू मध्ये एक हुन् बजरंगबली
यस धर्तीमा अझै पनि यस्ता महापुरुष जीवित छन्, जो आफ्नो वचन वा कुनै
विशेष कर्म वा श्रापका कारण जीवित छन् र वर्तमान कलियुगको अन्त्यसम्म यस धर्तीमा
जीवित रहने विश्वास गरिन्छ । तिनीहरूलाई चिरञ्जीवी भनिन्छ र बजरंगबली पनि
तिनीहरूमध्ये एक हुन्:
अश्वत्थामा बलिव्र्यासो हनूमांश्च विभीषण:। कृप: परशुरामश्च सप्तएतै चिरजीविन:॥
सप्तैतान् संस्मरेन्नित्यं मार्कण्डेयमथाष्टमम्। जीवेद्वर्षशतं सोपि सर्वव्याधिविवर्जित।।
माथिको मन्त्रको जप गर्ने र यी चिरन्जीवीहरूलाई याद गर्ने व्यक्तिको दीर्घायु
हुन्छ। उनीहरूको जीवनबाट समस्या समाप्त हुन्छ। हनुमान जी पनि यिनै
चिरन्जीवीहरूमध्ये एक हुन् र त्रेतायुगमा उनि श्रीरामको साथमा थिए, द्वापर युगमा उनि
श्रीकृष्णसँगै अर्जुनको रथको झण्डामा विराजमान थिए । उनैले भीमको घमण्ड चकनाचुर
पारेको थिए । श्रीरामले उनलाई यस धर्तीमा
बसेर धर्मी आत्माहरूको रक्षा र सहायता गर्न भनेका थिए।
पिता हुन् पनि बजरंगबली
हामी सबैलाई थाहा छ कि हनुमान जी एक चरम तपस्वी हुन । उनि धेरै शक्तिशाली र
ब्रह्मचारी हुन तर यस बाहेक उनि एक छोराका पिता पनि हुन । यस सन्दर्भमा पनि एउटा
विशेष कथा छ। उक्त कथा अनुसार रावणको आदेशमा हनुमान जीको पुच्छरमा आगो लगाइँदा
आफ्नो पुच्छरको आगोले पूरै लंका जलेर खरानी भयो र आफ्नो पुच्छरको आगो निभाउन उनि
समुन्द्रमा हाम फाले । आगोको तातोका कारण पसिना बगिरहेको थियो, जसका कारण उनको
पसिनाका केही थोपा समुद्रमा खसेर माछाको मुखमा पर्यो, जसले ती पसिनाका
थोपाहरूलाई खानाको रूपमा ग्रहण गर्यो र पेटमा पसेपछि त्यो थोपा शरीर मा परिवर्तन
भयो । केही समयपछि पातलका राजा अहिरावणका सेवकहरूले त्यो माछा समाते र त्यो माछाको
पेट च्यात्दै गर्दा त्यहाँबाट एउटा प्राणी निस्क्यो, जसलाई अहिरावनको दरबार
लगियो ।
अहिरावणले उनलाई पातालपुरीको संरक्षक नियुक्त गरे। हनुमान जी को यो पुत्र
मकरध्वज कहलाइयो । राम र रावणको युद्धमा अहिरावणले श्रीराम र लक्ष्मण जीलाई अपहरण
गरेर पाताल पुरीमा लगे, तब हनुमानजी पनि उनीहरूको रक्षा गर्न पाताल नगर
पुगेका थिए। त्यहाँ एउटा बाँदर देखेर छक्क परे र मकरध्वजलाई उनको परिचय सोधे र
मकरध्वजले भने कि म हनुमानका छोरा मकरध्वज हुँ र पातालपुरीको रक्षक हुँ । त्यसपछि
हनुमानजी रिसाए र भने, के भन्दै छौ ? म त बाल ब्रह्मचारी हुँ!
तिमी मेरो छोरा कसरी हुन सक्छौ?
हनुमानजी स्वयम् भएको थाहा पाएपछि मकरध्वजले उनको पाउमा घोप्टो परेर आफ्नो
सम्पूर्ण कथा सुनाए । त्यसपछि हनुमान जीले आफू आफ्नो छोरा भएको स्वीकार गरे तर उनि
आफ्नो भगवान श्रीराम र लक्ष्मणलाई लिन आएका हुनाले मकरध्वजले आफ्नो बाटो छोड्न भने
तर मकरध्वज पनि आफ्नो कर्तव्यबाट पछि हटेनन् । उनले हनुमानजीसँग लडाइँ गर्न थाले ।
बारम्बार सम्झाउदा पनि उनि उठेनन्, तब हनुमानजीले उनलाई पुच्छरमा बाँधेर पातालमा
प्रवेश गरे र अहिरावणलाई मारेर श्रीराम र लक्ष्मणलाई लिएर फर्किए र रामजीको
आग्रहमा मकरध्वजलाई बन्धनबाट मुक्त गरे उसलाई मुकुट लगाएर पातालको राजा घोषित गरे।
सुन्दरकाण्ड र बजरंगबली
हनुमान जीलाई सुन्दरकाण्ड सबैभन्दा प्रिय छ किनभने यसमा उनको हराएको शक्तिको
परिचय गराइएको छ। उनलाई उनको आफ्नो शक्ति दिइएको छ र यस सुन्दरकाण्डमा नै हनुमान
जीले आफ्ना भगवान श्रीराम र माता सीतालाई मिलाउने मुख्य कार्य गरेका छन्। यसको
वर्णन सुनेर हनुमान जी धेरै प्रशन्न हुन्छन् र त्यसैले यो सुन्दरकाण्ड धेरै
प्रभावशाली र शक्तिशाली मानिन्छ। जब तपाईको कुनै काम पूरा हुँदैन वा जीवनमा धेरै
कठिनाइको कारण दुखी हुनुहुन्छ, तब बजरंगबलीको मूर्ति वा तस्विरको अगाडि
सुन्दरकाण्डको पाठ गर्नाले तपाई सजिलै बजरंगबलीको आशीर्वाद प्राप्त गर्नुहुन्छ र उनले
तपाईको रक्षा गर्छन ।
कलियुगका जागृत देवता हुन् बजरंगबली
हनुमान जीलाई कलियुगका जागृत देवता पनि भनिन्छ र वर्तमान समयमा हनुमान जी धेरै
प्रसन्न भएर आफ्ना भक्तहरूलाई जीवन दिन्छन र उनीहरूको रक्षा गर्छन । भगवान
श्रीरामको नाम जप्नेलाई हनुमान जीले सधै रक्षा गर्छन । कलियुगका जागृत देवता
भएकाले छिट्टै फल दिने देवता हनुमान जी हुन्। पवित्रता र भक्तिका साथ पूजा
गर्नुपर्छ किनभने आक्रामक भएकाले अपवित्रताका कारण उनलाई रिस उठ्न पनि सक्छ, त्यसैले
हनुमानजीको पूर्ण हृदयले, निष्ठा र पवित्रताका साथ पूजा गर्नुपर्छ।
हनुमान अवतारको अन्य कथा
शिव पुराणका अनुसार एक पटक भगवान विष्णुको मोहिनी रूपबाट आकर्षित भएर कामदेवको
मायाको कारण भगवान शिवले आफ्नो वीर्य स्खलन गरेका थिए । नग नामक ऋषिले यस वीर्यलाई
भगवान शिवको कामनाले राखेका थिए कि यसबाट रामचन्द्र जीको कार्य सिद्धि हुन्छ । यो
वीर्य पातमा राखेर सप्त ऋषिहरूको कानबाट माता अञ्जनीको गर्भमा पठाइयो। यसपछि आमा
अञ्जनी गर्भवती भइन् र हनुमान जीलाई जन्म दिइन्, जो बाल्यकालदेखि नै
अत्यन्त बलवान र शक्तिशाली थिए।
भगवान शिवले बाँदरको रुपमा हनुमानको जन्म लिनुको मुख्य कारण थियो रावणले शिवको
महान भक्त नन्दीको अपमान । लंकाका राजा रावण भगवान शिवका परम भक्त थिए र रावणले
पनि उनैबाट अमरत्वको वरदान पाएको जनविश्वास छ, तर भनिन्छ हरेक वरदानको तोड
हुन्छ, त्यसैगरी रावणको अमरत्वको वरदानको तोड भगवान शिवलाइ पहिले
देखि नै थाहा थियो ।
एक समयको कुरा हो जब रावणले आफूलाई भगवान शिवमा पूर्ण रूपमा समर्पण गरेपछि सोचे
कि महादेव लंकामा उनिसँगै बस्नु पर्छ । मनमा महादेवको सेवा गर्ने अभिप्राय लिएर
उनी महादेवलाई भेट्न गए । कैलाशको द्वारमा नन्दीलाई देखेर रावणले नन्दीलाई
महादेवसँगै लंका लैजाने विचार गरे। त्यही बेला नन्दीले रावणलाई सोधे कि रावण यति
स्वार्थी कसरी हुन सक्छन ? यदि रावणले भगवान
शिवलाई साथमा लिएर जाने हो भने माता पार्वती र शिवका भक्तहरू उनि बिना कसरी
बाँच्ने ? नन्दीको यो कुरा सुनेर रावण अत्यन्त क्रोधित भए ।
क्रोधमा, रावणले नन्दीको साँढे स्वरूपको अपमान गरे र उनलाई बाँदर
जस्तै देखिएको भने। त्यसपछि रावणले आफुलाई अपमान गरेको सुनेर नन्दीले रावणलाई
श्राप दिए कि रावणको साम्राज्य छिट्टै अस्तव्यस्त हुनेछ र यो गर्न सक्ने एक वानर
अर्थात् बाँदर हुनेछ। यति मात्र होइन, नन्दीको श्रापका अनुसार रावणको मृत्युको कारण
पनि बाँदर नै थियो ।
नन्दीको यही श्रापका कारण भगवान शिवले हनुमानको रूपमा जन्म लिए र आफ्नो
पुच्छरले रावणको लंका जलाएको विश्वास गरिन्छ। यससँगै नन्दीको श्राप पनि पूरा भयो र
शिवको हनुमान रूपबाट रामको सेवक बन्ने कार्य पनि पूरा भयो।
भगवान शिवको हनुमान अवतारबाट हामीले यो देख्न पाउँछौं कि परिस्थिति जस्तोसुकै
किन नहोस्, व्यक्तिले आफ्नो शक्तिको सही प्रयोग गर्नुपर्छ। जसरी हनुमान
जीले भगवानको अवतार भएर पनि सेवक बनेर आफ्नो प्रतिष्ठालाई कलंकित हुन दिएनन् ।
त्यसैगरी मानिसले ठूलो पदको लोभलाई सदैव त्यागेर सादगीले जीवन बिताउनुपर्छ र आफ्नो
प्रतिष्ठा सदैव कायम राख्नुपर्छ।
हनुमान जी, दास हुनुको अलावा, एक धेरै असल मित्र पनि
थिए, जो सधैं आफ्नो मित्रको रक्षा गर्न खडा थिए। त्यसैगरी, व्यक्तिले पनि
आफ्नो सम्बन्धको सीमा पार नगरी मानिसहरूसँग राम्रो सम्बन्ध राख्नुपर्छ। हनुमान जी
र शिवजी बीचको यो सम्बन्धको बारेमा थोरैलाई थाहा भए पनि यसको महत्व आफैमा ठूलो छ।
हनुमानलाई यी नामले पनि चिनिन्छ
बाँदरराज केशरी र आमा अञ्जनाका छोरा हनुमानलाई मारुति, बजरंगबली, केसरीनन्दन, पवनसुत, पवनकुमार, महावीर, बलिबिमा, मारुत्सुता, अञ्जनिसुत, संकटमोचन, अञ्जनेय, रुद्र आदि नामले
पनि चिनिन्छ।
यसरी गरौ पूजा
हिन्दु मान्यता अनुसार हनुमानजीलाई सिन्दुर चढाइन्छ । पूजा गर्दा दाहिने हातको
औंठी औँलाले हनुमान जीको मूर्तिमा सिन्दुर लगाइन्छ। हनुमानजीलाई चमेलीको सुगन्ध वा
तेल र रातो फूल चढाउनु पनि शुभ मानिन्छ। औँला र तर्जनीको बीचमा धूप राखेर मूर्तिको
अगाडि घडीको दिशामा ३ पटक घुमाएर हनुमानजीको पूजा गर्नुपर्छ ।
कुनै पनि मन्त्र हनुमान जीको अगाडि कम्तिमा ५ पटक वा ५ को गुणाले आउने अंक
बराबर जप गर्नुपर्छ। यसका अलावा हनुमान जीको आशीर्वाद प्राप्त गर्न ११ वटा लड्डू
चढाउनुपर्छ । हनुमानजीलाई जल चढाएपछि पञ्चामृत चढाउनु पनि शुभ हुन्छ । यस दिन
हनुमान चालिसा, सुन्दरकाण्ड आदि पाठ गरिन्छ।
